Co zrobić, gdy koronka w zegarku stawia opór? Kiedy przestać kręcić, by uniknąć awarii

Koronka to najważniejszy, a zarazem najdelikatniejszy punkt styku między użytkownikiem a skomplikowanym mechanizmem. To przez nią przekazujesz energię do sprężyny napędowej i ustawiasz precyzyjne wskazania czasu. Jednak w świecie horologii moment, w którym koronka w zegarku stawia opór, jest krytycznym sygnałem ostrzegawczym. Zignorowanie tego oporu i próba siłowego rozwiązania problemu to najkrótsza droga do zerwania wałka naciągowego, uszkodzenia kół zębatych lub zerwania sprężyny głównej.

Jako portal HORAUTHENTIC kładziemy ogromny nacisk na edukację w zakresie obsługi czasomierzy. Musisz zrozumieć, że opór koronki może mieć różne podłoża – od naturalnego końca naciągu, przez wyschnięte uszczelki, aż po poważne usterki mechaniczne. Wiedza o tym, kiedy przestać kręcić, może zaoszczędzić Ci tysiące złotych na kosztownych naprawach u zegarmistrza. Oto ekspercki przewodnik po diagnostyce "siłowej" pracy koronki.

1. Naciąg ręczny – wyczucie punktu krytycznego

Jeśli posiadasz zegarek z naciągiem ręcznym (manualnym), opór jest zjawiskiem naturalnym i pożądanym, o ile pojawia się we właściwym momencie. Podczas nakręcania sprężyna w bębnie zaciska się coraz mocniej, magazynując energię. W pewnym momencie dojdziesz do tzw. oporu końcowego.

W zegarkach manualnych sprężyna jest na sztywno zamocowana w bębnie. Gdy poczujesz, że koronka nie chce się już swobodnie obracać, a opór staje się twardy – natychmiast przestań kręcić. Próba wykonania "jeszcze jednego obrotu" może doprowadzić do zerwania zaczepu sprężyny. Warto wypracować nawyk nakręcania zegarka powolnymi, płynnymi ruchami, co pozwoli Ci wyczuć moment narastającego napięcia, zanim dojdziesz do ściany.

2. Mechanizm automatyczny – sprzęgło poślizgowe

W przypadku zegarka automatycznego sytuacja wygląda inaczej. Te mechanizmy są wyposażone w tzw. sprzęgło poślizgowe (bridle), które zapobiega zerwaniu sprężyny przez pracujący wahnik. Teoretycznie zegarka automatycznego nie da się przeładować.

Jeśli jednak podczas nakręcania koronką w automacie czujesz narastający, nienaturalny opór lub słyszysz metaliczne "klikanie", może to oznaczać, że smar w bębnie sprężyny wysechł. Sprzęgło, zamiast płynnie ślizgać się po ściankach bębna, zaczyna o nie drzeć. Jeśli będziesz kontynuować nakręcanie mimo oporu, możesz doprowadzić do powstania opiłków metalu, które zanieczyszczą cały mechanizm zegarka, wymuszając pełny i drogi serwis generalny.

3. Zapieczona koronka zakręcana – wróg wodoszczelności

Wiele zegarków typu diver posiada koronkę zakręcaną, która gwarantuje szczelność koperty. Częstym problemem jest sytuacja, w której koronka stawia opór podczas próby jej odkręcenia lub zakręcenia. Może to być spowodowane kilkoma czynnikami:

• Zanieczyszczenia na gwincie: Piasek, sól morska lub osad z mydła mogą zablokować gwint.

• Wyschnięte uszczelki: Uszczelka wewnątrz koronki może sparcieć i przykleić się do kominka koperty.

• Przekrzywienie gwintu (Cross-threading): Jeśli zaczniesz zakręcać koronkę pod złym kątem i poczujesz opór, pod żadnym względem nie dokręcaj jej na siłę. Zniszczysz w ten sposób gwint, co zazwyczaj wiąże się z koniecznością wymiany całej koperty lub jej kosztownej regeneracji.

Zawsze zakręcaj koronkę z wyczuciem. Jeśli poczujesz opór na samym początku, odkręć ją o pół obrotu w lewo, aż poczujesz "kliknięcie" oznaczające wejście w gwint, i dopiero wtedy dokręć do momentu pierwszego oporu.

4. Problem z ustawianiem wskazówek – usterka wewnątrz werku

Jeśli koronka stawia opór w pozycji wysuniętej (podczas ustawiania godziny), sprawa jest poważniejsza. Może to oznaczać, że przekładnia chodu uległa zablokowaniu. Przyczyną może być poluzowana śrubka wewnątrz mechanizmu, ułamany ząb któregoś z kół lub – co bardzo częste – problem z mechanizmem kalendarza.

Jak wspominaliśmy we wpisach o "godzinach śmierci", próba zmiany daty lub ustawiania godziny w nocy, gdy koła są zazębione, generuje ogromny opór. Jeśli czujesz, że wskazówki stawiają opór, nie próbuj ich "przepchnąć". Cofnij wskazówki o kilka godzin wstecz i sprawdź, czy opór ustąpił. Siłowe kręcenie w tej pozycji najczęściej kończy się wygięciem wałka lub uszkodzeniem kół zmianowych.

5. Kiedy odpuścić i udać się do specjalisty?

Złota zasada zegarmistrzowska mówi: mechanika nie znosi siły. Jeśli koronka w Twoim zegarku nie pracuje tak płynnie, jak w dniu zakupu, to sygnał, że smary straciły swoje właściwości. Zdrowy mechanizm powinien pozwalać na nakręcanie i ustawianie czasu niemal bez wysiłku, z wyraźnym, "maślanym" czuciem.

Każdy nienaturalny opór, chrobotanie, tarcie metalu o metal lub nagłe zablokowanie koronki to moment, w którym musisz powiedzieć "stop". Dalsze operowanie zegarkiem w takim stanie to prosta droga do zwielokrotnienia kosztów naprawy. Pamiętaj, że konserwacja koronki i uszczelek to rutynowy zabieg, który fachowiec wykona szybko, o ile nie zdążysz niczego fizycznie złamać.

Dbając o koronkę, dbasz o życie swojego zegarka. To mały element, od którego zależy bezpieczeństwo całego werku i jego wodoszczelność. Respektuj sygnały, jakie wysyła Ci mechanizm poprzez Twoje palce.

Jednak co zrobić, gdy Twoja koronka pracuje idealnie, ale zauważysz, że po jej dokręceniu na tarczy pod szkiełkiem pojawia się delikatna mgiełka? To zjawisko kondensacji, które może wystąpić nawet w nowym zegarku przy nagłej zmianie temperatury. Czy to oznacza nieszczelność, czy jedynie fizykę, której nie trzeba się bać? O tym, jak odróżnić groźne zalanie od niewinnej pary, dowiesz się w naszym kolejnym poradniku na HORAUTHENTIC.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę użyć oliwy z oliwek lub WD-40, by nasmarować koronkę? Absolutnie nie! Domowe środki smarne zniszczą uszczelki gumowe i mogą spenetrować mechanizm, powodując jego całkowite zatrzymanie i konieczność mycia wszystkich części. Do zegarków stosuje się wyłącznie specjalistyczne smary silikonowe i oliwy syntetyczne.

Koronka kręci się bardzo luźno i zegarek się nie nakręca. Co się stało? Prawdopodobnie doszło do zerwania sprężyny napędowej lub wysunięcia się wałka z naciągu. W takim przypadku koronka nie stawia żadnego oporu, ponieważ nie przekazuje energii do mechanizmu. Niezbędna jest wizyta u zegarmistrza.

Czy koronkę zakręcaną należy dokręcać bardzo mocno "kombinerkami" w palcach? Nie. Koronkę dokręcamy tylko do pierwszego wyraźnego oporu. Zbyt mocne dokręcanie miażdży uszczelkę, co paradoksalnie może pogorszyć wodoszczelność i doprowadzić do szybkiego zużycia gwintu.

Mój zegarek automatyczny wydaje dziwny dźwięk przy nakręcaniu koronką. Czy to normalne? Niektóre mechanizmy (np. ETA 2824) mają charakterystyczny, nieco "szorstki" dźwięk podczas nakręcania ręcznego. Jeśli jednak dźwięk jest bardzo głośny i towarzyszy mu drżenie całego zegarka, może to świadczyć o problemach z kołami nawrotnymi automatu.

Dlaczego koronka w moim zegarku vintage jest tak mała i trudna do uchwycenia? W zegarkach vintage koronki były projektowane tak, by nie odstawać od koperty i nie zahaczać o ubranie. Jeśli nakręcanie sprawia Ci ból, zegarmistrz może dobrać nieco większą, bardziej ergonomiczną koronkę, choć wpłynie to na oryginalny wygląd czasomierza.

Chciałbyś dowiedzieć się, jak bezpiecznie wyczyścić gwint koronki zakręcanej? A może Twój zegarek ma nietypową koronkę typu "big crown" i potrzebujesz porady, jak o nią dbać? Napisz do nas w komentarzu, chętnie pomożemy rozwiązać Twój problem!