16 stycznia 2026

Czy dokręcanie zegarka automatycznego koronką może uszkodzić sprzęgiełko?

Zagadnienie dokręcania zegarka automatycznego koronką to temat, w którym ścierają się zalecenia instrukcji obsługi z praktyką zegarmistrzowską. Choć technicznie jest to funkcja przewidziana przez producentów, jej nadużywanie może prowadzić do przedwczesnego zużycia konkretnych podzespołów.

Czy w zegarku automatycznym można „zerwać” sprężynę?

W tradycyjnym zegarku z naciągiem ręcznym sprężyna jest zahaczona o ściankę bębna – kręcenie koronką po osiągnięciu pełnego naciągu stawia wyraźny opór, a jego forsowanie może doprowadzić do pęknięcia sprężyny.

W zegarku automatycznym sytuacja wygląda inaczej. Zastosowano w nim sprzęgło poślizgowe (sliding bridle). Jest to dodatkowy fragment sprężyny, który nie jest zamocowany na stałe, lecz dociska do ścianek bębna dzięki specjalnemu smarowi (tzw. braking grease). Gdy zegarek osiągnie pełną rezerwę chodu, sprężyna po prostu ślizga się po ściankach bębna, chroniąc mechanizm przed zerwaniem. Zatem sprężyny nie uszkodzisz, ale ciągłe kręcenie koronką „do oporu” powoduje zbędne tarcie i zużywanie się smaru hamującego.

Słabe ogniwo: Koła nawrotne i przekładnia naciągu

Prawdziwym zagrożeniem nie jest sprężyna, lecz elementy pośrednie, które nie zawsze są zaprojektowane do codziennego, intensywnego naciągu ręcznego.

Koła nawrotne (Reversing Wheels): W wielu popularnych mechanizmach (np. szwajcarskim ETA 2824-2 czy jego odpowiedniku Sellita SW200) koła te podczas naciągu ręcznego wirują z ogromną prędkością. Jeśli nie są idealnie nasmarowane, tarcie szybko doprowadza do ich wytarcia. Objawia się to tym, że przy kręceniu koronką wahadło (rotor) zaczyna gwałtownie wirować – jest to sygnał, że układ naciągu automatycznego został uszkodzony.
Koło koronowe i mostek: W niektórych konstrukcjach naciąg ręczny opiera się na stalowych kołach osadzonych bezpośrednio w mosiężnym lub stalowym mostku bez łożyskowania kamiennego. Częste i szybkie dokręcanie powoduje powstawanie opiłków i wyrabianie się gniazd, co ostatecznie niszczy geometrię mechanizmu.

Jak dokręcać, żeby nie zaszkodzić?

Merytorycznie uzasadnione jest traktowanie naciągu ręcznego w automacie wyłącznie jako funkcji rozruchowej.

Metoda „bezpiecznego startu”: Jeśli zegarek stał kilka dni i się zatrzymał, wykonaj 10–15 wolnych obrotów koronką. To wystarczy, by napiąć sprężynę na tyle, aby balans ruszył z odpowiednią amplitudą. Resztę pracy powinien wykonać wahadło podczas noszenia zegarka na nadgarstku.
Unikaj pełnego nakręcania: Dokręcanie koronką „do pełna” (zazwyczaj około 40-50 obrotów) codziennie jest zbędnym obciążeniem dla delikatnych kół nawrotnych.
Umiarkowana prędkość: Kręć koronką powoli i z wyczuciem. Szybkie, gwałtowne ruchy potęgują tarcie i temperaturę wewnątrz mikroskopijnych przekładni.

FAQ – Kluczowe aspekty naciągu ręcznego

Czy każdy automat można dokręcać? Nie. Niektóre starsze lub budżetowe mechanizmy (np. kultowe Seiko 7S26) w ogóle nie posiadają funkcji naciągu ręcznego. W ich przypadku jedynym sposobem na rozruch jest delikatne potrząsanie zegarkiem (tzw. Seiko shuffle). Próba kręcenia koronką w takich modelach służy wyłącznie do ustawiania godziny i daty.

Mój zegarek przy dokręcaniu wydaje dziwny dźwięk – czy to awaria? Ciche „cykanie” podczas kręcenia koronką to zazwyczaj praca zapadki bębna i jest zjawiskiem normalnym. Jednak jeśli poczujesz nagły przeskok lub usłyszysz głośny chrobot, może to oznaczać, że sprzęgło poślizgowe pracuje na sucho lub zęby koła naciągowego uległy wyszczerbieniu.

Czy rotomat jest bezpieczniejszy niż dokręcanie? Zdecydowanie tak. Rotomat naśladuje naturalny ruch nadgarstka, poruszając wahnikiem z niską prędkością. Jest to merytorycznie najzdrowszy sposób na utrzymanie rezerwy chodu w zegarku, którego nie nosisz codziennie, ponieważ nie obciąża on przekładni naciągu ręcznego.

Podsumowując, funkcja dokręcania w automacie jest dla Ciebie, ale nie do codziennego użytku. Traktuj ją jako starter, a nie główny napęd. Jeśli zegarek wymaga dokręcania każdego wieczora, by rano jeszcze chodził, problemem nie jest brak ruchu, lecz najprawdopodobniej zgęstniałe smary lub spadek wydajności wahnika, co kwalifikuje zegarek do serwisu.