18 stycznia 2026

Dlaczego wskazówka sekundowa w zegarku kwarcowym nie trafia w indeksy?

Problem wskazówki sekundowej, która nie trafia idealnie w indeksy na tarczy, to jedno z najbardziej frustrujących zjawisk dla właścicieli zegarków kwarcowych. Często jest ono błędnie interpretowane jako dowód na niską jakość mechanizmu lub wręcz jego wadę fabryczną. W rzeczywistości przyczyny tego stanu rzeczy są zakorzenione w samej konstrukcji napędu elektrycznego oraz w fizyce przekładni zębatych.

Oto merytoryczne wyjaśnienie, dlaczego nawet w markowych zegarkach wskazówka może mijać się z kreskami na tarczy.

Luz międzyzębny (Backlash) – konieczność inżynieryjna

Wewnątrz mechanizmu kwarcowego znajduje się silnik krokowy, który za pośrednictwem kół zębatych przenosi ruch na wskazówki. Aby przekładnia mogła pracować płynnie i bez nadmiernych oporów, między zębami poszczególnych kół musi istnieć minimalna wolna przestrzeń, zwana luzem międzyzębnym.

Gdyby koła były spasowane „na sztywno”, najmniejsze zanieczyszczenie lub rozszerzalność cieplna materiałów mogłyby zablokować zegarek. Ten niezbędny luz sprawia, że wskazówka sekundowa posiada pewien margines swobody. Ponieważ jest ona długa, nawet mikroskopijny luz na osi koła sekundowego przekłada się na wyraźne przesunięcie jej czubka na obwodzie tarczy. W efekcie, zależnie od pozycji zegarka (czy wskazówka pnie się w górę tarczy, czy opada pod własnym ciężarem), może ona trafiać przed, po, lub idealnie w indeks.

Bezwładność wskazówki i skokowy charakter pracy

W przeciwieństwie do zegarków mechanicznych, gdzie wskazówka sekundowa porusza się płynnie (kilka razy na sekundę), w zegarku kwarcowym wykonuje ona gwałtowny skok raz na sekundę. Każdy taki skok generuje siłę bezwładności.

Wskazówka musi zostać błyskawicznie zatrzymana przez system zapadkowy lub opór magnetyczny silnika. Ze względu na wspomniany luz międzyzębny, po każdym skoku wskazówka może lekko „odbić” lub zatrzymać się w nieco innym punkcie. Jest to cena za energooszczędność mechanizmów kwarcowych, które muszą pracować przy minimalnym poborze prądu z baterii.

Błędy montażowe i paralaksy

Czasami przyczyna leży poza samym mechanizmem i dotyczy etapu składania zegarka:

Osadzenie wskazówki: Jeśli zegarmistrz lub automat montażowy osadzi wskazówkę na osi z minimalnym błędem kątowym (ułamek stopnia), nie będzie ona trafiać w żaden indeks na całej tarczy.
Nadruk na tarczy: W budżetowych zegarkach tarcze są drukowane masowo. Jeśli tarcza zostanie osadzona względem mechanizmu z przesunięciem o ułamek milimetra, wskazówka będzie trafiać w indeksy po jednej stronie zegarka, a po drugiej już nie.
Efekt paralaksy: Wskazówka sekundowa znajduje się w pewnej odległości nad tarczą. Jeśli patrzysz na zegarek pod kątem, odniesiesz wrażenie, że nie trafia ona w indeks, mimo że patrząc prostopadle, wszystko jest w porządku.

Jakie mechanizmy radzą sobie z tym problemem?

Dla osób, dla których idealne trafianie w punkt jest kluczowe, inżynierowie opracowali specjalistyczne rozwiązania:

Mechanizmy High-End Quartz (np. Grand Seiko 9F): Zastosowano w nich system regulacji luzu oraz specjalną sprężynę kasującą luz międzyzębny (tzw. backlash auto-adjust mechanism). Dzięki temu wskazówka sekundowa zatrzymuje się idealnie w punkt, bez żadnych drgań.
Systemy autokalibracji (np. Citizen Eco-Drive z technologią Perfex lub Casio Oceanus): Zegarki te posiadają fotokomórki, które sprawdzają pozycję wskazówek względem mechanizmu i w razie wykrycia przesunięcia (np. po uderzeniu), automatycznie korygują ich ustawienie.
Napędy z płynącą sekundą (np. Seiko VH31 lub Bulova Precisionist): Dzięki zwiększeniu częstotliwości skoków wskazówki (np. do 4 lub 16 na sekundę), efekt nietrafiania w indeksy jest niemal niezauważalny dla ludzkiego oka.

FAQ – Krótkie podsumowanie

Czy to oznacza, że mój zegarek jest zepsuty? Nie. W większości zegarków kwarcowych w segmencie popularnym nietrafianie w indeksy mieści się w dopuszczalnych normach tolerancji producenta. Nie wpływa to na precyzję chodu, która jest gwarantowana przez rezonator kwarcowy.

Czy zegarmistrz może to poprawić? Zegarmistrz może zdjąć i ponownie osadzić wskazówkę sekundową tak, aby trafiała lepiej. Jednak ze względu na luzy przekładni, poprawa może być widoczna tylko w niektórych pozycjach zegarka. Jeśli problemem jest nierówny nadruk tarczy, naprawa jest w zasadzie niemożliwa bez wymiany części.

Dlaczego w zegarkach mechanicznych tego nie widać? W zegarku mechanicznym wskazówka wykonuje od 5 do 10 małych skoków na sekundę. Przesunięcia są tak drobne, że oko interpretuje ruch jako płynny, a błędy rzędu ułamka milimetra gubią się w dynamice ruchu.

Nietrafianie wskazówki w indeksy to cecha konstrukcyjna wielu mechanizmów kwarcowych, wynikająca z dążenia do niskich kosztów produkcji i wysokiej energooszczędności. Jeśli jest to dla Ciebie nieakceptowalne, warto rozważyć zakup modeli z wyższej półki technologicznej, które stosują systemy niwelowania luzów.