05 stycznia 2026

Jak bezpiecznie korzystać z funkcji szybkiej zmiany daty, by nie uszkodzić kół?

Dla wielu użytkowników zegarków mechanicznych moment ustawiania daty wydaje się rutynową czynnością, nad którą nie trzeba się głębiej zastanawiać. Jednak w świecie precyzyjnej mikromechaniki, to właśnie ta chwila jest najbardziej ryzykowna dla trwałości kalibru. Niewłaściwe użycie funkcji szybkiej zmiany daty (Quick Set Date) to jedna z najczęstszych przyczyn wizyt w serwisach zegarmistrzowskich, a naprawa uszkodzonych zębów kół kalendarza bywa kosztowna i czasochłonna. Na portalu HORAUTHENTIC edukujemy kolekcjonerów, że zrozumienie tego, co dzieje się pod tarczą w nocy, jest kluczowe dla zachowania sprawności zegarka przez dekady.

Problem tkwi w konstrukcji mechanizmu. Większość zegarków mechanicznych posiada specjalny palec lub koło zębate, które odpowiada za przeskoczenie datownika o północy. Ten proces nie dzieje się w ułamku sekundy – w wielu tradycyjnych kalibrach mechanizm przygotowuje się do zmiany daty już na kilka godzin przed godziną 24:00. W tym czasie "palec" datownika zazębia się z kołem kalendarzowym. Jeśli w tym krytycznym momencie użytkownik ręcznie wymusi zmianę daty za pomocą koronki, dochodzi do starcia dwóch sił: mechanicznej, napędzanej przez sprężynę zegarka, oraz manualnej, generowanej przez dłoń właściciela. Efektem jest zazwyczaj wyłamanie zęba lub skrzywienie delikatnej dźwigni.

Złotą zasadą, o której zawsze przypominamy na HORAUTHENTIC, jest unikanie zmiany daty w tak zwanej "strefie śmierci", czyli zazwyczaj między godziną 20:00 a 3:00 rano. Choć niektóre nowoczesne mechanizmy, jak te od Rolex czy Omega, posiadają zabezpieczenia przed takimi błędami, większość zegarków na rynku – szczególnie tych opartych na bazowych werkach ETA czy Sellita – jest podatna na to uszkodzenie. Aby mieć 100% pewności, że Twój zegarek automatyczny jest bezpieczny, powinieneś zawsze przed ustawieniem daty przesunąć wskazówki na dolną połowę tarczy, na przykład na godzinę 6:30. W tym położeniu mechanizm datownika jest całkowicie rozłączony i bezpieczny.

Kolejnym aspektem jest kierunek obracania koronką. Choć może się to wydawać banalne, zawsze należy sprawdzić w instrukcji obsługi, w którą stronę należy kręcić, aby wywołać przeskoczenie daty. Stawianie oporu mechanizmowi poprzez kręcenie "pod prąd" w modelach, które nie są do tego przystosowane, może doprowadzić do poluzowania sprzęgiełka w systemie naciągowym. Na portalu HORAUTHENTIC radzimy również, aby po ustawieniu właściwego dnia, dokończyć ustawianie godziny kręcąc wskazówkami wyłącznie do przodu. Cofanie wskazówek w pobliżu północy w starszych modelach typu Vintage to prosta droga do zablokowania całego kalendarza.

Warto również wspomnieć o zegarkach z komplikacją wiecznego kalendarza (Perpetual Calendar). Są to najbardziej delikatne instrumenty, gdzie jedna pomyłka w ustawieniu sekwencji może zdesynchronizować cały system lat przestępnych i nazw miesięcy. W przypadku tak zaawansowanych urządzeń, szybka zmiana daty często odbywa się za pomocą dedykowanych puszerów w boku koperty. Tutaj zasada bezpiecznych godzin jest jeszcze bardziej rygorystyczna. Używanie siły lub metalowych narzędzi zamiast dedykowanego rysika to błąd, który może skutkować fakturą za serwis liczoną w tysiącach euro.

Ciekawym rozwiązaniem, które zyskuje popularność w 2026 roku, są mechanizmy typu instantaneous date change, gdzie zmiana następuje w ułamku sekundy dokładnie o północy. Mimo że są one bardziej odporne, nadal wymagają szacunku dla mechaniki. Jeśli Twój zegarek zatrzymał się na kilka dni, najlepszą praktyką jest najpierw nakręcenie go ręcznie (około 20 obrotów koronką), ustawienie godziny na 6:30, zmianę daty na dzień poprzedni, a następnie "dojechanie" wskazówkami do aktualnego czasu, aż data sama przeskoczy na dzisiejszą. Dzięki temu masz pewność, czy zegarek wskazuje rano (AM), czy popołudnie (PM).

Pamiętaj, że konserwacja zegarka to nie tylko smary, ale i sposób użytkowania. Systematyczne, delikatne obchodzenie się z koronką pozwala uniknąć wyrobienia gwintu (jeśli koronka jest zakręcana) oraz uszkodzenia uszczelek. Na HORAUTHENTIC często podkreślamy, że zegarek mechaniczny to żywy organizm, który komunikuje się z właścicielem poprzez opór pod palcami. Jeśli czujesz, że koronka stawia nietypowy opór podczas próby zmiany daty – natychmiast przestań. Może to oznaczać, że mechanizm właśnie zaczął procedurę zmiany i każda kolejna próba siłowa zakończy się kosztowną usterką.

Właściwa technika obsługi to fundament długowieczności każdego czasomierza. Wielu początkujących adeptów horologii uczy się tego na błędach, ale dzięki naszym poradom możesz tego uniknąć. Czy jednak wiedziałeś, że istnieją mechanizmy, w których datę można bezpiecznie zmieniać o każdej porze dnia i nocy bez żadnego ryzyka, a ich konstrukcja całkowicie eliminuje pojęcie "strefy śmierci"?

FAQ

Co to jest "strefa śmierci" w zegarku? To przedział czasowy (zazwyczaj 20:00 – 3:00), w którym mechanizm datownika jest zaangażowany w proces zmiany daty. Manualna ingerencja w tym czasie może doprowadzić do wyłamania części wewnątrz werku.

Czy w każdym zegarku muszę uważać na zmianę daty? Nie w każdym, ale w większości. Zegarki z mechanizmami posiadającymi funkcję szybkiego przesuwu daty są najbardziej narażone. Modele bez tej funkcji (gdzie datę zmienia się tylko poprzez kręcenie wskazówkami o 24h) oraz bardzo nowoczesne kalibry z zabezpieczeniami są bezpieczniejsze.

Co zrobić, jeśli przypadkowo zmieniłem datę o 23:00? Jeśli zegarek nadal chodzi i data przeskakuje poprawnie kolejnej nocy, prawdopodobnie miałeś szczęście. Jeśli jednak data przestała się zmieniać lub "utknęła" w połowie okienka, niezbędna będzie wizyta u zegarmistrza.

Dlaczego najlepiej ustawiać wskazówki na godzinę 6:30 przed zmianą daty? Ponieważ w tym położeniu wskazówki znajdują się najdalej od mechanizmu przerzutowego daty (który operuje w górnej części tarczy, w okolicach północy), co gwarantuje pełne bezpieczeństwo dla kół zębatych.

Czy częste używanie szybkiej zmiany daty przyspiesza zużycie zegarka? Używana prawidłowo i w bezpiecznych godzinach, funkcja ta nie szkodzi zegarkowi. Mechanizmy są zaprojektowane tak, by wytrzymać tysiące takich operacji, pod warunkiem zachowania odpowiedniej techniki.

Zrozumienie tych niuansów odróżnia posiadacza zegarka od prawdziwego kolekcjonera, lecz czy jesteś świadomy, że nawet przy zachowaniu wszystkich zasad bezpieczeństwa, jeden ukryty czynnik zewnętrzny może sprawić, że Twój datownik i tak ulegnie awarii?