01 grudnia 2025

Jak czytać oznaczenia na tarczy zegarka? Tachometr, Telemeter i Chronograf bez tajemnic

Kiedy pierwszy raz spoglądasz na tarczę zaawansowanego zegarka sportowego lub lotniczego, możesz poczuć się przytłoczony liczbą podziałek, cyfr i dodatkowych wskazówek. To, co laik uzna za zbędny chaos, dla pasjonata jest zestawem precyzyjnych narzędzi pomiarowych. Oznaczenia na tarczy zegarka to nie tylko element designu, ale realne funkcje, które przed erą smartfonów ratowały życie pilotom, kierowcom rajdowym i żołnierzom.

Zrozumienie, jak działają te dodatkowe skale, pozwala w pełni docenić kunszt inżynieryjny, jaki drzemie wewnątrz koperty. Jeśli kiedykolwiek zastanawiałeś się, do czego służą liczby na bezelu Twojego czasomierza lub dlaczego niektóre zegarki mają trzy małe tarcze zamiast jednej, ten przewodnik jest dla Ciebie. Rozpoczynamy podróż po świecie komplikacji zegarkowych, które zamienią Twój zegarek w analogowy komputer.

Chronograf – więcej niż zwykły stoper

Zacznijmy od podstaw, czyli od chronografu. Wiele osób myli go z chronometrem (który jest certyfikatem dokładności), ale chronograf to po prostu funkcja stopera w zegarku mechanicznym. Rozpoznasz go po dodatkowych przyciskach nad i pod koronką oraz charakterystycznych małych tarczach (tzw. totalizatorach) na głównym cyferblacie.

W zegarku z chronografem centralna wskazówka sekundowa zazwyczaj stoi w miejscu na godzinie 12:00 i rusza dopiero po wciśnięciu górnego przycisku. Małe tarcze służą do zliczania minut i godzin, które upłynęły od momentu startu. To fundament, na którym opierają się kolejne skale pomiarowe. Warto pamiętać, że ciągłe używanie chronografu zwiększa zużycie energii i może skrócić rezerwę chodu w zegarku automatycznym.

Tachometr (Tachymetr) – jak zmierzyć prędkość bez radaru?

To najpopularniejsza skala, którą znajdziesz na pierścieniu (bezelu) lub zewnętrznej krawędzi tarczy takich ikon jak Omega Speedmaster czy Rolex Daytona. Tachometr w zegarku służy do obliczania średniej prędkości na dystansie jednego kilometra lub jednej mili.

Jak to działa w praktyce? Kiedy mijasz pierwszy słupek kilometrowy na autostradzie, uruchamiasz chronograf. Gdy mijasz kolejny słupek (po przejechaniu dokładnie 1 km), zatrzymujesz stoper. Wskazówka sekundowa wskaże na skali tachymetru Twoją prędkość średnią. Jeśli przejechanie kilometra zajęło Ci 30 sekund, wskazówka pokaże liczbę 120, co oznacza, że poruszasz się z prędkością 120 km/h. To genialnie proste narzędzie, które nie wymaga żadnej elektroniki.

Telemeter – odległość mierzona dźwiękiem

Mniej popularna, ale niezwykle fascynująca jest skala telemetryczna. Pozwala ona określić odległość od zjawiska, które jest zarówno widoczne, jak i słyszalne. Historycznie skala ta była kluczowa dla artylerzystów, którzy obliczali odległość do pozycji wroga na podstawie błysku wystrzału i dźwięku wybuchu.

Dzisiaj telemeter w zegarku przyda Ci się podczas burzy. Widzisz błyskawicę? Uruchamiasz chronograf. Słyszysz grzmot? Zatrzymujesz go. Wskazówka na podziałce telemetrycznej wskaże Ci, jak daleko od Ciebie uderzył piorun. Skala ta jest skalibrowana na podstawie prędkości dźwięku w powietrzu (ok. 343 m/s), co czyni Twój zegarek osobistą stacją meteorologiczną.

Pulsometr i Astmometr – medycyna na nadgarstku

Niektóre specjalistyczne zegarki, zwane "doctor's watches", posiadają skale medyczne. Pulsometr pozwala na błyskawiczne zmierzenie tętna pacjenta bez konieczności odliczania pełnej minuty. Zazwyczaj skala jest wyskalowana na 15 lub 30 uderzeń serca. Uruchamiasz stoper, odliczasz wymaganą liczbę uderzeń i zatrzymujesz – wskazówka pokazuje aktualny puls na minutę.

Z kolei astmometr to rzadkość kolekcjonerska, służąca do mierzenia częstotliwości oddechów. Te oznaczenia na tarczy to dowód na to, że zegarek mechaniczny był niegdyś niezbędnym narzędziem pracy lekarzy i ratowników, a dzisiaj stanowi prestiżowe nawiązanie do tamtych czasów.

GMT i World Time – czas w wielu wymiarach

Jeśli na tarczy widnieje dodatkowa wskazówka (często w innym kolorze lub z grotem) oraz skala 24-godzinna, masz do czynienia z funkcją GMT (Greenwich Mean Time). Pozwala ona na śledzenie czasu w drugiej strefie czasowej, co jest nieocenione dla osób często podróżujących.

Bardziej rozbudowane modele posiadają skalę z nazwami światowych metropolii – to World Timer. Obracający się pierścień pozwala jednym rzutem oka sprawdzić, która godzina jest aktualnie w Tokio, Nowym Jorku czy Londynie. To jedna z najbardziej pożądanych komplikacji dla kolekcjonerów, łącząca funkcjonalność z niezwykle bogatym wyglądem tarczy.

Umiejętność czytania tych wszystkich podziałek sprawia, że przestajesz patrzeć na zegarek tylko przez pryzmat jego ceny czy marki. Zaczynasz widzieć w nim instrument pomiarowy, który jest gotowy na wyzwania, do których został zaprojektowany.

Ale czy wiedziałeś, że istnieje jeszcze jedna, najbardziej tajemnicza skala, spotykana niemal wyłącznie w zegarkach typu "pilot"? Wygląda jak skomplikowany suwak logarytmiczny i pozwala na obliczanie zużycia paliwa, przeliczanie jednostek miar, a nawet wykonywanie operacji mnożenia i dzielenia bezpośrednio na bezelu zegarka. O tym, jak opanować ten "analogowy komputer" marki Breitling i innych kultowych producentów, opowiemy już wkrótce na HORAUTHENTIC.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę używać tachometru do mierzenia prędkości biegu? Standardowy tachometr jest zazwyczaj wyskalowany od 60 km/h w górę, więc nie sprawdzi się przy mierzeniu prędkości ludzkiego biegu. Do tego celu służą rzadziej spotykane skale "slow tachymeter", które zaczynają się od znacznie niższych wartości.

Dlaczego mój chronograf nie chce się wyzerować idealnie na 12:00? W zegarkach kwarcowych można to zazwyczaj skalibrować kombinacją przycisków. W przypadku zegarka mechanicznego, jeśli wskazówka nie wraca na zero, oznacza to przesunięcie wskazówki na osi lub problem z sercem mechanizmu (krzywką sercową). Wymaga to interwencji zegarmistrza.

Czy tarcze chronografu zawsze mierzą to samo? Nie. Układ tarcz zależy od mechanizmu. Najczęściej spotykamy licznik 30-minutowy i 12-godzinny, ale istnieją też chronografy z licznikiem 60-minutowym lub nawet z ułamkami sekund (np. 1/10 sekundy w mechanizmach Zenith El Primero).

Co oznacza napis "Base 1000" na skali tachymetru? Informuje on, że skala jest obliczona dla dystansu 1000 metrów (1 km). To standardowe ustawienie, które pozwala na bezpośredni odczyt prędkości w kilometrach na godzinę.

Czy używanie skomplikowanych funkcji na tarczy niszczy zegarek? Absolutnie nie, o ile robisz to zgodnie z instrukcją. Należy jedynie unikać wciskania przycisków chronografu pod wodą (chyba że zegarek jest do tego przystosowany) oraz pamiętać o regularnym serwisie, gdyż mechanizm z dodatkowymi komplikacjami jest bardziej złożony i wymaga precyzyjnego smarowania.

Chcesz dowiedzieć się, jak obsługiwać konkretną skalę w Twoim modelu zegarka? A może interesuje Cię historia powstania funkcji GMT dla pilotów linii Pan Am? Napisz do nas, a przygotujemy analizę, która rozwieje Twoje wątpliwości!