01 grudnia 2025

Jak ustawić datę w zegarku i dlaczego nigdy nie robić tego w nocy?

Ustawienie daty w zegarku wydaje się jedną z najprostszych czynności, jakie można wykonać przy swoim czasomierzu. W końcu wystarczy odciągnąć koronkę do pierwszej pozycji i wykonać kilka obrotów. Jednak to właśnie podczas tej banalnej operacji dochodzi do największej liczby awarii, które kończą się kosztowną naprawą u zegarmistrza. Mechanizm datownika to skomplikowany układ kół zębatych i sprężyn, który jest niezwykle delikatny i wrażliwy na niewłaściwą obsługę.

Jeśli kiedykolwiek zastanawiałeś się, dlaczego instrukcje obsługi kategorycznie zabraniają zmiany daty w godzinach wieczornych, ten artykuł wyjaśni Ci techniczne aspekty tego zakazu. Poznasz nie tylko bezpieczny sposób ustawiania daty, ale także zrozumiesz, co dzieje się wewnątrz koperty, gdy wskazówki zbliżają się do północy.

Czym są "godziny śmierci" w zegarku mechanicznym?

W środowisku kolekcjonerów i zegarmistrzów termin godziny śmierci (często nazywane też strefą zakazaną) odnosi się do przedziału czasowego, w którym mechanizm automatycznie przygotowuje się do przeskoczenia daty. Zazwyczaj jest to czas między godziną 21:00 a 3:00 rano.

W tym oknie czasowym specjalny palec lub koło zębate odpowiedzialne za zmianę kalendarza zaczyna powoli zazębiać się z tarczą datownika. W wielu mechanizmach jest to proces stopniowy. Jeśli w tym momencie użyjesz funkcji szybkiej zmiany daty za pomocą koronki, zmuszasz tarczę datownika do gwałtownego ruchu, podczas gdy mechanizm automatyczny trzyma ją już "w uścisku". Efekt? Wyłamane zęby na kole datownika, skrzywienie sprężyny przeskoku lub całkowite zablokowanie kalendarza.

Jak bezpiecznie ustawić datę? Instrukcja krok po kroku

Aby uniknąć ryzyka uszkodzenia werku, warto wypracować w sobie nawyk bezpiecznego ustawiania czasu i kalendarza. Nawet jeśli wydaje Ci się, że Twój zegarek jest aktualnie w bezpiecznej godzinie, lepiej nie ryzykować błędu. Oto sprawdzona metoda:

Wyciągnij koronkę do pozycji ustawiania czasu (zazwyczaj drugie kliknięcie) i przesuń wskazówki tak, aby znalazły się w dolnej połowie tarczy, na przykład na godzinie 6:30. To gwarantuje, że mechanizm datownika jest całkowicie rozłączony.
Wciśnij koronkę do pozycji zmiany daty (pierwsze kliknięcie).
Ustaw datę na dzień wczorajszy. Jeśli dziś jest 15. dzień miesiąca, ustaw datownik na 14.
Ponownie wyciągnij koronkę do ustawiania czasu. Kręć wskazówkami do przodu, aż zobaczysz, że data przeskakuje na właściwy, dzisiejszy dzień (15.). Dzięki temu wiesz dokładnie, kiedy w Twoim zegarku wypada północ, a kiedy południe.
Dopasuj aktualną godzinę, pamiętając o rozróżnieniu rano/popołudnie (AM/PM).

Taki proces gwarantuje, że mechanizm kalendarza nie zostanie poddany żadnym nienaturalnym przeciążeniom, a Ty nigdy nie pomylisz południa z północą (co skutkowałoby zmianą daty o 12:00 w południe).

Dlaczego niektóre zegarki zmieniają datę kilka minut po północy?

Wielu początkujących pasjonatów niepokoi się, gdy ich zegarek mechaniczny nie zmienia daty idealnie o 00:00. W rzeczywistości jest to zjawisko całkowicie normalne. Tolerancja w mechanizmach klasy średniej wynosi często od kilku do kilkunastu minut.

Wynika to z faktu, że osadzenie wskazówek na osiach jest procesem manualnym. Zegarmistrz stara się trafić idealnie w moment przeskoku, ale drobne luzy na kołach zębatych mogą powodować niewielkie przesunięcia. Jeśli Twój zegarek zmienia datę o 00:05, nie jest to powód do serwisu. Niepokoić powinna sytuacja, w której data zmienia się np. o 3:00 rano lub w ogóle staje w połowie okienka.

Rodzaje mechanizmów datownika – na co uważać?

Nie każdy datownik w zegarku działa tak samo. Wyróżniamy trzy główne typy, które różnią się kulturą pracy i odpornością:

Zmiana powolna: Tarcza daty zaczyna się przesuwać około 22:00 i kończy około 2:00. Tutaj ryzyko uszkodzenia przy błędnej korekcie jest największe.
Instantaneous Date (natychmiastowa): Data przeskakuje w ułamku sekundy, zazwyczaj tuż po północy (np. w mechanizmach Rolex czy ETA 2824). Mimo błyskawicznego przeskoku, mechanizm i tak potrzebuje czasu na "załadowanie" energii, więc zasada godzin śmierci nadal obowiązuje.
Mechanizmy z zabezpieczeniem: Niektóre nowoczesne werki posiadają wbudowane sprzęgło, które uniemożliwia uszkodzenie datownika nawet przy próbie zmiany w nocy. Jednak bez pewności, że Twój model to posiada, lepiej stosować zasadę ograniczonego zaufania.

Wpływ temperatury i smarów na pracę kalendarza

Warto wspomnieć, że precyzja zmiany daty może zależeć od kondycji smarów w mechanizmie. Jeśli zegarek mechaniczny nie był serwisowany przez lata, stary smar na kole datownika może stać się lepki. W efekcie sprężyna przeskoku nie ma siły "wyrzucić" tarczy na kolejną pozycję, co skutkuje zablokowaniem daty między okienkami. To sygnał ostrzegawczy, że Twój czasomierz wymaga natychmiastowej konserwacji, zanim dojdzie do trwałego wytarcia zębów koła godzinowego.

Prawidłowe ustawianie daty to najprostszy sposób, by zaoszczędzić kilkaset złotych na niepotrzebnych naprawach. Pamiętając o "bezpiecznej szóstej rano", chronisz precyzyjną strukturę werku przed niepotrzebnym stresem mechanicznym.

Ale czy wiedziałeś, że istnieje jeszcze jedna pułapka związana z czasem, która dotyczy miesięcy mających mniej niż 31 dni? Większość zegarków mechanicznych nie "wie", który miesiąc ma 30 dni, a który 28. To wymusza ręczną korektę pięć razy w roku. Jednak istnieje pewien elitarny typ mechanizmu, który potrafi sam odróżnić długość miesięcy, a nawet rozpoznać rok przestępny – a jego konstrukcja to prawdziwy szczyt horologicznej inżynierii. O tym, jak działa wieczny kalendarz i dlaczego jest tak pożądany, opowiemy w kolejnym materiale na HORAUTHENTIC.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Co się stanie, jeśli raz przez pomyłkę zmienię datę o 23:00? Jeśli nie poczułeś silnego oporu i data przeskoczyła normalnie, prawdopodobnie miałeś szczęście i mechanizm przetrwał. Jeśli jednak koronka zaczęła stawiać opór lub usłyszałeś chrobotanie, koniecznie sprawdź, czy funkcja kalendarza nadal działa poprawnie.

Czy w zegarkach kwarcowych też nie wolno zmieniać daty w nocy? Większość mechanizmów kwarcowych posiada taką samą mechaniczną przekładnię datownika jak zegarki mechaniczne, więc zasada "godzin śmierci" również ich dotyczy. Bezpieczniej jest traktować każdy zegarek analogowy z kalendarzem w ten sam sposób.

Mój zegarek zmienia datę o 12:00 w południe, co zrobiłem źle? Zegarek jest po prostu przestawiony o 12 godzin. Aby to naprawić, wyciągnij koronkę, przesuń czas o 12 godzin do przodu i ustaw ponownie. Od teraz data będzie przeskakiwać o północy.

Czy szybka zmiana daty skraca życie zegarka? Używana zgodnie z zasadami (w bezpiecznych godzinach) – nie. Mechanizm jest zaprojektowany do tej funkcji. Ważne jest jednak, aby robić to płynnie, a nie gwałtownymi szarpnięciami koronki.

Dlaczego mój datownik stanął "pomiędzy" cyframi? Może to być efekt namagnesowania, wyschnięcia smarów lub – co najgorsze – próby zmiany daty w nocy, która skrzywiła blokadę tarczy datownika. Jeśli po pełnym cyklu dobowym data nie wróci na swoje miejsce, niezbędna będzie pomoc zegarmistrza.

Czy masz problem z ustawieniem skomplikowanego kalendarza w swoim zegarku? A może planujesz zakup modelu z funkcją Day-Date i chcesz wiedzieć, jak go obsługiwać? Daj znać w komentarzu, o jakim mechanizmie chciałbyś przeczytać następnym razem!