14 stycznia 2026

Kamienie w mechanizmie (Jewels) – dlaczego ich liczba ma znaczenie i ile to „wystarczająco”?

Termin „Jewels” (kamienie łożyskowe) na tarczy lub deklu zegarka mechanicznego często bywa mylnie utożsamiany z jego wartością jubilerską. W rzeczywistości to surowy parametr inżynieryjny, określający liczbę syntetycznych rubinów lub szafirów pełniących funkcję łożysk ślizgowych. Na portalu HORAUTHENTIC podchodzimy do tej kwestii bez sentymentów: kamienie nie są dekoracją, lecz fundamentem trwałości mechanizmu. Ich zadaniem jest minimalizacja tarcia w punktach najbardziej narażonych na zużycie, co bezpośrednio przekłada się na precyzję chodu i interwały serwisowe.

Fizyka tarcia: Dlaczego rubin, a nie stal?

Wewnątrz pracującego mechanizmu koła zębate obracają się tysiące razy na dobę. Gdyby stalowe czopy osi spoczywały bezpośrednio w stalowych lub mosiężnych otworach płyt (płyt i mostków), tarcie metalu o metal doprowadziłoby do błyskawicznego wytarcia gniazd i zatarcia mechanizmu.

Syntetyczny rubin (Al2O3) posiada twardość 9 w skali Mohsa, co czyni go materiałem niemal nieścieralnym w kontakcie ze stalą. Dodatkowo, kamienie te mają zdolność do utrzymywania mikroskopijnej kropli smaru w specjalnie wyprofilowanym zagłębieniu (miseczce olejowej), co zapewnia płynną pracę przez lata.

Ile kamieni to „wystarczająco”? Surowa hierarchia mechanizmów

Liczba kamieni zależy od stopnia skomplikowania werku. W świecie inżynierii horologicznej istnieją złote standardy, które pozwalają ocenić klasę mechanizmu:

17 kamieni (Standard dla zegarka z naciągiem ręcznym): To merytoryczne minimum dla pełnej ochrony punktów krytycznych. Obejmuje łożyskowanie balansu, kotwicy, koła wychwytowego oraz pozostałych kół przekładni chodu. Taka liczba gwarantuje, że wszystkie osie przenoszące energię są zabezpieczone.
21–25 kamieni (Standard dla automatu): Mechanizm z naciągiem automatycznym posiada dodatkowy moduł (wahadło i przekładnię redukcyjną), który wymaga dodatkowych łożysk. Przykładowo, legendarny werk ETA 2824-2 posiada 25 kamieni. Nadmiarowość w tym przypadku służy obsłudze systemu naciągu, który wykonuje ogromną liczbę jałowych obrotów.
30+ kamieni (Mechanizmy skomplikowane): Chronografy, wieczne kalendarze czy tourbillony wymagają znacznie większej liczby punktów podparcia. Każda dodatkowa komplikacja to kolejne osie, które muszą pracować z minimalnym oporem.

Pułapka „Upjeweling” – Kiedy liczba kamieni to marketingowy szum

Surowo ostrzegamy przed ślepą pogonią za wysoką liczbą kamieni. W historii zegarmistrzostwa dochodziło do procederu zwanego upjeweling, gdzie producenci montowali kamienie w miejscach, które tego nie wymagały (np. w niepracujących elementach obudowy), tylko po to, by móc umieścić na tarczy napis „100 Jewels”.

Prawdziwa jakość inżynieryjna polega na optymalizacji, a nie na ilości. Kamień, który nie pełni funkcji łożyskowej lub oporowej, jest merytorycznie bezużyteczny i nie podnosi wartości technicznej urządzenia.

Rodzaje kamieni i ich funkcje techniczne

W profesjonalnym werku wyróżniamy trzy główne typy łożyskowania:

Kamienie otworowe (Hole Jewels): Klasyczne łożyska w kształcie pierścienia, w których obraca się oś.
Kamienie nakrywkowe (Cap Jewels): Płaskie kamienie dociskowe, które zapobiegają przesuwaniu się osi w pionie (kluczowe dla balansu).
Palety kotwicy (Pallet Stones): Dwa prostokątne kamienie na kotwicy, które bezpośrednio uderzają o zęby koła wychwytowego. To punkty o najwyższym stopniu obciążenia dynamicznego.

FAQ – Merytoryczne odpowiedzi o łożyskowaniu

Czy zegarek z większą liczbą kamieni jest dokładniejszy? Nie bezpośrednio. Kamienie redukują tarcie, co stabilizuje amplitudę balansu, a to sprzyja precyzji. Jednak sam fakt posiadania większej liczby kamieni nie naprawi błędów regulacji lub słabej konstrukcji mechanizmu.

Czy kamienie w zegarku wymagają smarowania? Tak. Mimo że rubin jest twardy, bez specjalistycznego syntetycznego oleju tarcie wciąż występuje, a co gorsza – produkty zużycia stali mogą działać jak pasta ścierna. Regularny serwis (co 5 lat) polega m.in. na wymyciu starego smaru z kamieni i nałożeniu świeżego.

Czy kamienie w zegarku mogą pęknąć? Tak, podczas silnego uderzenia (upadku). Dlatego w nowoczesnych zegarkach stosuje się systemy antywstrząsowe (np. Incabloc lub KIF), które polegają na osadzeniu kamieni na sprężystych blaszkach. Pozwalają one na mikro-przemieszczenie kamienia, co ratuje delikatną oś balansu przed złamaniem.

Mój zegarek kwarcowy nie ma kamieni (0 Jewels) – czy to źle? W tanich mechanizmach kwarcowych moment obrotowy jest tak mały, że tarcie w plastikowych gniazdach nie powoduje szybkich uszkodzeń. Jednak wysokiej klasy mechanizmy kwarcowe (np. ETA PreciDrive) posiadają 7 lub więcej kamieni, co znacząco wydłuża ich żywotność i podnosi kulturę pracy silnika krokowego.

Liczba kamieni w zegarku to deklaracja trwałości, pod warunkiem, że są one umieszczone tam, gdzie fizyka tego wymaga. Surowa prawda jest taka: 17 kamieni w dobrym ręcznym naciągu to wszystko, czego potrzebujesz, by zegarek przeżył Ciebie i Twoje dzieci. Każda wyższa liczba musi mieć uzasadnienie w konstrukcji mechanizmu, a nie w budżecie działu marketingu.