23 grudnia 2025

Zegarki wojskowe z demobilu – na co polować na giełdach staroci?

Rynek zegarków wojskowych (tzw. military watches) to jeden z najbardziej fascynujących i jednocześnie najbardziej ryzykownych obszarów kolekcjonerstwa. Na giełdach staroci, giełdach staroci w Polsce i Europie Środkowej, wciąż można trafić na czasomierze, które brały udział w największych konfliktach XX wieku. W przeciwieństwie do zegarków cywilnych, modele wojskowe były projektowane według rygorystycznych specyfikacji armii – miały być przede wszystkim czytelne, wytrzymałe i łatwe w naprawie.

Jako redakcja HORAUTHENTIC przygotowaliśmy przewodnik po „polach bitewnych” giełd staroci. Podpowiemy Ci, które modele z demobilu są dziś najbardziej pożądane, jak odróżnić autentyczny artefakt od współczesnej „postarzanej” kopii oraz na jakie oznaczenia na deklach polować, by znaleźć prawdziwy unikat.

1. Dirty Dozen – Święty Graal brytyjskiej armii

Jeśli na dnie skrzyni z narzędziami zobaczysz czarny zegarek z małą sekundą na godzinie 6 i charakterystycznym symbolem „szerokiej strzałki” (Broad Arrow), Twoje tętno powinno gwałtownie wzrosnąć. Dirty Dozen to dwanaście marek (m.in. Omega, Longines, IWC, Jaeger-LeCoultre, Cyma), które w 1945 roku dostarczyły zegarki dla brytyjskiego Ministerstwa Obrony (MoD).

Na co polować: Szukaj oznaczeń W.W.W. (Watch, Wrist, Waterproof) na deklu. Modele od IWC i Longinesa są najdroższe, ale wersje od Cymy czy Recorda wciąż można trafić w rozsądnych cenach.
Uwaga na: Tarcze. Wiele z nich było odnawianych lub wymienianych w wojskowych warsztatach (tzw. MoD dials). Choć obniża to wartość kolekcjonerską, dla niektórych jest dowodem autentycznej służby.

2. Zegarki typu Field Watch: Amerykańskie specyfikacje A-11 i MIL-W-46374

Amerykańskie zegarki wojskowe z okresu II wojny światowej i wojny w Wietnamie to kwintesencja surowości. Model A-11, nazywany „zegarkiem, który wygrał wojnę”, był produkowany przez firmy Elgin, Waltham i Bulova.

Na co polować: Szukaj małych, stalowych lub chromowanych kopert (zazwyczaj 30-32 mm) z wyraźną podziałką 60-sekundową na obwodzie. Wersje z okresu Wietnamu (np. Benrus, Hamilton) często mają koperty jednoczęściowe (monocoque), co zwiększało ich szczelność.
Kluczowy detal: Funkcja hack-second (zatrzymanie wskazówki sekundowej po wyciągnięciu koronki), która pozwalała żołnierzom na idealną synchronizację czasu przed akcją.

3. Skarby z Bloku Wschodniego: Szturmańskie i Komandirskie

Na polskich giełdach staroci najczęściej spotkasz zegarki radzieckie. Choć rynek jest nimi nasycony, kilka modeli ma status kultowy.

Szturmańskie (Szturmanskie): To zegarki wydawane pilotom sił powietrznych ZSRR. Najsłynniejszy model to ten, który miał na nadgarstku Jurij Gagarin podczas pierwszego lotu w kosmos. Szukaj wersji z 15 lub 17 kamieniami i charakterystycznym logo skrzydeł na tarczy.
Wostok Komandirskie: Produkowane na zamówienie Ministerstwa Obrony ZSRR (napis ЗАКАЗ МО СССР na dole tarczy). Tylko te egzemplarze były poddawane surowszej kontroli jakości niż wersje cywilne.
Chronografy 3133 (Okean/Szturmanskie): Oparte na szwajcarskim mechanizmie Valjoux 7734, były używane przez radziecką marynarkę wojenną. To jedne z najsolidniejszych mechanizmów z tamtej ery.

4. Oznaczenia na deklach – jak czytać wojskowy kod?

Dekiel zegarka wojskowego to kopalnia wiedzy. Armie rzadko umieszczały logotypy na tarczach, by nie rozpraszać żołnierzy, ale tył koperty musiał zawierać dane inwentarzowe.

Broad Arrow (↑): Brytyjskie oznaczenie własności rządowej.
D.H. (Deutsches Heer): Niemieckie zegarki służbowe z okresu II wojny światowej. Litera D przed numerem i H po numerze oznaczały zegarek lądowy. Modele od marek takich jak Zenith czy Longines z tym symbolem są ekstremalnie cenne.
NSN (NATO Stock Number): Trzynastocyfrowy kod na nowoczesnych zegarkach wojskowych (np. Marathon, CWC). Pozwala on na identyfikację kraju pochodzenia i konkretnego typu wyposażenia.

5. Pułapki giełdowe: Reedycje i „Składaki”

Giełdy staroci to raj dla oszustów sprzedających tzw. fantasy pieces. Są to współczesne, tanie zegarki (często z mechanizmami kwarcowymi), na których nadrukowano logotypy Luftwaffe, Wehrmachtu czy US Army.

Jak rozpoznać oszustwo: Prawdziwe zegarki wojskowe rzadko miały kolorowe, krzykliwe grafiki na tarczach (poza niektórymi modelami radzieckimi). Jeśli zegarek wygląda „zbyt wojskowo” (np. ma wielką swastykę lub czołg na całej tarczy), niemal na pewno jest to współczesna pamiątka dla turystów, a nie artefakt z demobilu.
Luminofor: W starych zegarkach wojskowych luma (tryt lub rad) powinna być zżółknięta lub wręcz brązowa. Jeśli świeci intensywnie na zielono pod wpływem światła latarki, wskazówki lub tarcza zostały poddane renowacji.

Polowanie na zegarki wojskowe to lekcja historii, którą nosisz na nadgarstku. To przedmioty, które nie wybaczały błędów i były świadkami momentów zmieniających losy świata.

Warto jednak pamiętać, że najstarsze modele wojskowe (szczególnie te z lat 40.) wykorzystywały farby na bazie radu, które są radioaktywne. Czy wiesz, że licznik Geigera przyłożony do tarczy starego Panerai czy chronografu lotniczego może wykazać promieniowanie znacznie przekraczające normy tła? Czy wiesz, jak bezpiecznie przechowywać takie zegarki, by nie narażać zdrowia, i dlaczego nie wolno samodzielnie otwierać ich kopert w niewentylowanych pomieszczeniach? O bezpieczeństwie pracy z zegarkami „radowymi” i o tym, jak odróżnić nieszkodliwy tryt od niebezpiecznego radu, dowiesz się w naszym kolejnym specjalistycznym raporcie na HORAUTHENTIC.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy zegarek wojskowy z demobilu musi być punktualny? Zegarki wojskowe były projektowane pod kątem precyzji, ale po 50 latach w magazynie wymagają pełnego serwisu. Nie oczekuj punktualności kwarcu od mechanicznego weterana bez wizyty u zegarmistrza.

Czym jest „Fixed Bars” w zegarkach wojskowych? Wiele zegarków wojskowych (np. brytyjskie CWC czy Rolex MilSub) nie ma klasycznych teleskopów, lecz stałe, przyspawane pręty. Miało to zapobiegać zgubieniu zegarka w razie pęknięcia teleskopu. Do takich zegarków pasują wyłącznie paski typu NATO lub Zulu.

Czy warto kupować zegarki z grawerem jednostki lub nazwiska? Tak! Proweniencja (historia właściciela) drastycznie podnosi wartość. Jeśli zegarek ma grawer, który pozwala na identyfikację żołnierza lub okrętu, staje się on unikatowym dokumentem historycznym.

Gdzie szukać części zamiennych do starych zegarków wojskowych? Najlepszym źródłem są wyspecjalizowane fora (np. MWR - Military Watch Resource) oraz serwisy aukcyjne, gdzie można kupić tzw. „dawców organów” (uszkodzone mechanizmy z tej samej serii).

Czy mogę pływać w zegarku wojskowym vintage? Zdecydowanie nie. Nawet jeśli zegarek ma napis „Waterproof”, stare uszczelki dawno przestały pełnić swoją funkcję. Kontakt z wodą może nieodwracalnie zniszczyć rzadką, wojskową tarczę.

Masz na oku konkretny model z giełdy w Bytomiu, Kole czy czeskich Pardubicach? Opisz oznaczenia z dekla w komentarzu, a pomożemy Ci rozpoznać, co to za jednostka i czy oferta jest warta Twojej uwagi!