18 grudnia 2025

Zegarki z kosmosu – które modele naprawdę były na Księżycu?

Historia podboju kosmosu to dla branży zegarmistrzowskiej poligon doświadczalny, na którym przetrwali tylko najlepsi. Choć marketing wielu marek chętnie szafuje terminem „space watch”, w rzeczywistości elitarny klub zegarków, które miały bezpośredni kontakt z pyłem księżycowym, jest niezwykle wąski. W świecie horologii walka o miano księżycowego chronografu to nie tylko kwestia prestiżu, ale dowód na absolutną niezawodność w warunkach ekstremalnej próżni, wahań temperatur i braku grawitacji.

Jako redakcja HORAUTHENTIC przeanalizowaliśmy archiwa NASA oraz dokumentację misji Apollo, aby oddzielić fakty od legend. Oto modele, które faktycznie zapisały się na kartach historii jako zegarki na Księżycu.

1. Omega Speedmaster Professional – Oficjalny król kosmosu

Nie można zacząć tej listy od innego modelu. Omega Speedmaster Professional, znana jako „Moonwatch”, to jedyny zegarek, który przeszedł mordercze testy NASA i został oficjalnie dopuszczony do lotów załogowych. 1 lipca 1969 roku, podczas misji Apollo 11, Buzz Aldrin miał na ręku model referencja ST105.012. Co ciekawe, Neil Armstrong zostawił swoją Omegę w lądowniku Eagle jako zapasowy zegar pokładowy, więc to Aldrin jako pierwszy „wyprowadził” Speedmastera na powierzchnię Srebrnego Globu.

Kluczem do sukcesu Omegi był mechanizm kaliber 321 oraz hesalitowe szkiełko. NASA wybrało hesalit (rodzaj pleksiglasu) zamiast szafiru z bardzo praktycznego powodu: w razie uderzenia hesalit pęka, ale nie odpryskuje. W stanie nieważkości drobinki twardego szafiru mogłyby unosić się w kabinie, zagrażając życiu astronautów. Do dziś Omega Speedmaster pozostaje jednym z najbardziej pożądanych zegarków inwestycyjnych na świecie.

2. Bulova Lunar Pilot – „Underdog”, który uratował misję

Przez dekady Omega była uważana za jedyny księżycowy zegarek, dopóki na jaw nie wyszła historia dowódcy misji Apollo 15, Davida Scotta. W 1971 roku, podczas drugiego wyjścia na powierzchnię Księżyca, w oficjalnej Omedze Scotta pękło szkiełko. Astronauta sięgnął po swój prywatny zegarek – chronograf marki Bulova.

Był to model prototypowy, zaprojektowany specjalnie po to, by rzucić wyzwanie Omedze. Bulova Lunar Pilotprzetrwała ekstremalne warunki spaceru księżycowego, precyzyjnie odmierzając czas powrotu do modułu lądownika. Oryginalny egzemplarz Scotta został sprzedany na aukcji w 2015 roku za zawrotną kwotę 1,6 miliona dolarów. Dzięki tej historii marka Bulova zyskała nieśmiertelność, a reedycje tego modelu z mechanizmem High Frequency Quartz są dziś uważane za najlepszy budżetowy wybór dla fanów kosmosu.

3. Rolex GMT-Master – Ulubieniec pilotów NASA

Choć Rolex nigdy nie był oficjalnie zatwierdzony przez NASA do spacerów kosmicznych (EVA), był on niezwykle popularny wśród astronautów jako zegarek prywatny, noszony wewnątrz statków kosmicznych. Najsłynniejszym przypadkiem jest Jack Swigert z misji Apollo 13 oraz Stuart Roosa z Apollo 14, którzy zabrali swoje Rolexy GMT-Master (referencja 1675) w podróż w stronę Księżyca.

Astronauci cenili ten model za funkcję GMT, która pozwalała im jednocześnie śledzić czas w Houston (centrum kontroli lotów) oraz czas uniwersalny. Choć Rolex technicznie „okrążał” Księżyc wielokrotnie w modułach dowodzenia, nie ma oficjalnych dowodów na to, by kiedykolwiek opuścił pokład lądownika i stanął na powierzchni globu. Niemniej jednak, jego obecność w programie Apollo cementuje status Rolexa jako narzędzia dla profesjonalistów.

4. Waltham – Tajemnica misji Apollo 15

To jedna z mniej znanych historii. David Scott, oprócz wspomnianej Bulovy, miał posiadać również zegarek marki Waltham (model chronografu o niejasnej do dziś referencji). Niektóre źródła sugerują, że Scott testował go jako alternatywę dla Omegi. Choć Waltham jest marką o ogromnych tradycjach w USA, jego rola w programie Apollo pozostaje w cieniu wielkiej dwójki (Omega i Bulova). Niemniej jednak, dla historyków horologii, Waltham jest istotnym elementem układanki pod hasłem zegarki w misjach kosmicznych.

Dlaczego to zestawienie jest tak krótkie? Ponieważ przestrzeń kosmiczna to środowisko nieliniowe, w którym zwykłe smary zegarmistrzowskie parują, a metale rozszerzają się pod wpływem nagłego ciepła słonecznego. Posiadanie zegarka, który „był na Księżycu”, to posiadanie dowodu na triumf inżynierii nad surową naturą wszechświata.

Warto jednak pamiętać o jednym szczególe technicznym, który łączy wszystkie te modele. Żaden z nich nie był zegarkiem automatycznym (z wahnikiem). W warunkach braku grawitacji wahnik nie pracuje efektywnie, dlatego wszystkie autentyczne zegarki księżycowe to chronografy z naciągiem ręcznym. Czy wiesz, że dzisiejsze mechanizmy automatyczne są testowane na stacji ISS w zupełnie inny sposób, a ich konstrukcja musiała przejść radykalne zmiany, by działać w stanie nieważkości? O tym, jak grawitacja wpływa na izochronizm mechanicznych zegarków, dowiesz się w naszym kolejnym artykule na HORAUTHENTIC.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy współczesna Omega Speedmaster to ten sam zegarek co w 1969 roku? Pod względem wizualnym – niemal identyczny. Jednak mechanicznie nowa Omega Speedmaster Professional Moonwatch (2026) posiada nowoczesny kaliber 3861 z wychwytem współosiowym Co-Axial i certyfikatem Master Chronometer, co czyni ją znacznie odporniejszą na pola magnetyczne niż oryginał z lat 60.

Dlaczego NASA nie wybrało Rolexa zamiast Omegi? Podczas oficjalnych testów w 1965 roku Rolex (wraz z markami Longines i Wittnauer) odpadł z konkurencji. Modele te nie wytrzymały testów ekstremalnej temperatury (do 93°C) oraz gwałtownych zmian ciśnienia. Omega była jedynym zegarkiem, który nie zatrzymał się ani na sekundę podczas wszystkich prób.

Ile kosztuje oryginalny zegarek księżycowy z tamtych lat? Ceny oryginalnych referencji vintage (np. Omega 105.012) zaczynają się od 50 000 – 80 000 PLN i rosną w zależności od stanu zachowania. Współczesne reedycje Bulovy Lunar Pilot można kupić już za około 2 500 PLN, co czyni je najbardziej dostępnym kawałkiem historii kosmosu.

Czy radzieckie zegarki też były na Księżycu? ZSRR nigdy nie wysłało człowieka na Księżyc, więc radzieckie zegarki (takie jak Strieła czy Poliot) ograniczyły swoją obecność do orbity okołoziemskiej i spacerów kosmicznych (EVA) na stacjach Salut i Mir. Były to świetne narzędzia, ale technicznie nigdy nie dotknęły powierzchni Srebrnego Globu.

Co się stało z zegarkiem Neila Armstronga? Oryginalna Omega Speedmaster Armstronga jest własnością rządu USA i znajduje się w depozycie National Air and Space Museum w Waszyngtonie. Z kolei zegarek Buzza Aldrina został skradziony podczas transportu do muzeum w 1970 roku i do dziś pozostaje jedną z najbardziej poszukiwanych "zaginionych relikwii" w historii świata.

Masz pytanie dotyczące konkretnego modelu zegarka kosmicznego? A może zastanawiasz się nad zakupem nowej Omegi i nie wiesz, którą wersję wybrać? Napisz do nas w komentarzu, chętnie pomożemy Ci rozwiać wątpliwości!